احکام شفعه

سؤال 1_ معنای « اخذ به شفعه » چیست؟

جواب _ اگر دو نفر در جنسی شریک باشند و یکی از آنها سهم خود را به شخص سومی بفروشد، شریک می تواند آن را از دست او گرفته و قیمت اش را بدهد. این را اخذ به شفعه می گویند.

س 2_ حق شفعه چند شرط دارد؟

ج _ حق شفعه هشت شرط دارد:

1. شریک قسمت خود را به شخص سوم با فروختن انتقال دهد. اما اگر با ارث، یا صلح و یا مهریه به او منتقل شود، شریک حق شفعه ندارد.

2. هر دو شریک در جنس باشند. پس در مجاورت حق شفعه نیست.

3. فقط دو نفر باشند. پس اگر سه نفر یا بیشتر در جنسی شریک باشند و یکی از آنها، سهم خود را بفروشد، بقیه حق شفعه نخواهند داشت.

4. شریکی که جنس را از خریدار پس می گیرد، بتواند پول آن را بپردازد.

5. اگر مشتری مسلمان است، شریکی که می خواهد اخذ به شفعه کند، نیز مسلمان باشد. و چنانچه کافر باشد، حق شفعه ندارد.

6. شریک هم قسمتی را که مشتری خریده، از او بگیرد و چنانچه مثلا بخواهد نصف آن را بگیرد، حق نخواهد داشت.

7. شریک وقتی که می خواهد اخذ به شفعه کند، قیمت آن جنس را بداند. بنابراین اگر قیمت را نمی داند در آن حال نمی تواند اخذ به شفعه کند. اگر چه بگوید: « به هر اندازه که باشد، من اخذ به شفعه می کنم ».

8. جنس قابل قسمت باشد. مانند: باغ، زمین. اما در جنسی که قابل قسمت نیست، خلاف است.

س 3_ شریک که می خواهد اخذ به شفعه کند، اگر در وقت فروختن حاضر نبود، آیا بعدا می تواند اخذ به شفعه نماید؟

ج _ هنگامی که حاضر می شود، می تواند اخذ به شفعه کند، هر چند مدت زیادی بر آن گذشته باشد.

س 4_ آیا سفیه، بچه نابالغ و دیوانه حق شفعه دارند؟

ج _ حق شفعه دارند.

س 5_ چه کسی می تواند از روی سفیه، بچه نابالغ و دیوانه برای آنها اخذ به شفعه نمایند؟

ج _ اگر جنسی مالک سفیه و شخص دیگری باشد و آن شخص سهم خود را بفروشد، قیم بر آن سفیه یا بچه یا دیوانه می تواند برای آنها اخذ به شفعه کند.

س 6_ کسی که می خواهد سهم شریک را از خریدار بگیرد، چه تکلیفی دارد؟

ج _ باید قیمت آن را به همان مقداری که او خریده بپردازد، چه قیمت حقیقی آن سهم، همان مقدار باشد یا نباشد.

س 7_ در چه صورتی دو شریک نمی توانند اخذ به شفعه نمایند؟

ج _ اگر مال خویش را تقسیم کنند. زیرا اخذ به شفعه در صورتی است که مال تقسیم نشده باشد.

س 8_ حق شفعه در چه صورتی است؟

ج _ فوری است و چنانچه شریک بدون عذر آن را تأخیر بیندازد، دیگر نمی تواند اخذ به شفعه کند.

س 9_ اگر یکی از شروط های اخذ به شفعه نباشد، آیا شریک می تواند اخذ به شفعه نماید؟

ج _ شریک نمی تواند اخذ به شفعه کند. بنابراین مواردی که قانون های غربی اخذ به شفعه را اجازه می دهد، هرگاه یکی از این شرایط [هشتگانه] نباشد، باطل و حرام خواهد بود.